История развития башкирских групп

Мин халҡымдың сәскә күңеленә

Бал ҡортондай ынйы йыямын,

Йыямында – йәнле ынйыларҙан

Хуш еҫле бер кәрәҙ ҡоямын.

Шуға ла мин беләм тел ҡәҙерен:

Бер телдән дә телем кәм түгел –

Көслө лә ул, бай ҙа, яғымлы ла,

Кәм күрер тик уны кәм күңел!

                                      Рәми Ғәрипов

         Тел – халыҡ аҡылы, милли үҙаңдың нигеҙе, тел халыҡтың тарихи тәжрибәһен сағылдырыусы сығанаҡ.

     1999 йылдың 15 февралендә 216-сы 3анлы “Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында” законы ҡабул ителде. Башҡорт телен, рус теле менән бер рәттән, дәүләт теле тип иғлан ителеүе, уның статусын байтаҡҡа арттырҙы һәм балаларҙы мәктәпкәсә йәштән башлап туған тел булараҡ һәм респубиканың дәүләт теле булараҡ уҡытыуға мөмкинлек бирҙе. Тап ошо йәштә балалар6а башҡа милләткә, тыуған төйәккә һәм илебеҙгә ҡарата хөрмәт һәм һөйөү тойғоһо тәрбиәлән2.

Беҙҙең балалар баҡсаһында башҡорт телен өйрәнеү һәм уҡытыу, башҡорт төркөмдәрен булдырыу тарихы ошолай башланды...

Башҡорт  төркөмдәре  тәрбиәселәре

Көнһылыу Мәхмүт ҡыҙы "Ҡарһылыу" балалар баҡсаһында 1979 йылдан алып 1977 йылға тиклем эшләй. Ул Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын бөтә һәм эшкә килә. Арыҫланова К.М. 1982 йылдарҙа уҡ рус төркөмдәрендә башҡорт телен уҡытыуҙы индерә башлай. Шулай уҡ күп кенә рус телендәге шиғыр, әкиәттәрҙе башҡорт теленә тәржемә итә, башҡорт телен үҫтереүгә тос өлөш индерә.

1992 йылда асылған башҡорт төркөмөнөң беренсе тәрбиәсеһе була.

“ Ҡарһылыу“  балалар баҡсаһында ул 1989 йылдан алып 2016 йылға тиклем эшләй. 1992 йылда асылған башҡорт төркөмөнөң беренсе тәрбиәсеһе була.

Сөләймәнова Г.Д. балалар баҡсаһындағы  методик берл2шм23ене8  етәксеһе булып эшләй. Ҡала күләмендә үткәрелгән "Башҡорт телен өйрәнеүҙә иң яҡшы кабинет"  тип аталған  конкурста маҡтау ҡағыҙы менән бүләкләнә.

Шулай уҡ Гөлсирә Дәлха ҡыҙы 2006 йылда  үткәрелгән "Йыл тәрбиәсеһе" конкурсында ла яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәшә. Тәрбиәсенең еңел аралаша белеүе, эште еренә еткереп үтәүе, ижадҡа һөйөүе уның эшендә уңыштарға алып килә.

2001, 2009 йылдарҙа ул ҡала мәғарифенең маҡтау ҡағыҙҙары менән бүләкләнә.

Зилә Рафиҡ ҡыҙы 1981 йылда уҡыуын уңышлы тамамлап Сибай ҡалаһының «Ҡарһылыу» балалар баҡсаһына эшкә юллана һәм үҙенең хеҙмәт юлын  1981 йылдың 16 авгусында башлай. Ул балалар баҡсаһында 2017 йылға тиклем эшләй, ә эш кенәгәһендә бер төрлө яҙыу быны  раҫлай.

1992 йылдан алып Зилә Рафиҡ ҡыҙы башҡорт төркөмөндә эшләй башлай.

Тыуған иленә, еренә булған һөйөүе Зилә Рафиҡ ҡыҙының педагогик  эшмәкәрлегенендә асыҡ сағыла һәм ошо йүнәлештә «Мәктәпкәсә йәштәге балаларҙы экологик тәрбиә биреү» темаһы буйынса эшләп ҡала күләмендә тәжрибә дөйөмләштер2. 2001 йылда Мәхмүтова З.Р. тарафынан балалар баҡсаһында мини-музей ойошторола һәм ул ошо музейҙың етәксеһе итеп тәғәйенлән2, ә инде 2005 йылда        “Башкортостан уҡытыусыһы“ журналының 5-се һанында “ Балалар баҡсаһында экологик тәрбиә” исемле мәҡәләһе баҫылып сы4а. 2008 йылда “ Беҙ тәбиғәттең дуҫтары“ исемле методик ҡулланмаһы донъя күр2. Зилә Рафиҡ ҡыҙы 2009 йылда ҡала мәғәриф бүлегенең маҡтау ҡағыҙҙары менән бүләклән2, ә 2012 йылда Башҡортостан Республикаһы тарафынан мәғәриф алдынғыһы

тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була.

1986 йылдан алып 2009 йылға тиклем «Ҡарһылыу» балалар баҡсаһында хеҙмәт юлын дауам итә. Рәйлә Сәхи ҡыҙы 1995-1997 йылдар арауығында башҡорт теле төркөмдәрен етәкләй. 1999, 2000, 2004, 2009  йылдарҙа ҡала мәғәриф бүлегенең маҡтау ҡағыҙҙары менән бүләклә, 2010 йылда  Баш7ортостан Республика3ы Сибай 7ала3ы  7ала округы хакими2те Почет грамота3ы мен2н тарафынан ҡағыҙы менән бүләкләнә.

Ғәрифуллина Фәриҙә Хөрмәт ҡыҙы 1999 йылдан алып 2010 йылға тиклем «Ҡарһылыу» балалар баҡсаһында иртә йәштәге балалар төркөмдәрендә тәрбиәсе булып эшләй. Фәриҙә Хөрмәт ҡыҙы балаларҙың телмәрҙәрен, ижади һәләттәрен үҫтереү менән бер рәттән балаларҙың эмоциональ, интелектуаль үҫешенә лә ҙур иғтибар бүлә.

    Ғәрифуллина Ф.Х. ҡыҙы балаларҙың башҡорт телендә һөйләү телмәрҙәрен үҫтереүҙә фольклор, башҡорт халҡының ауыҙ-тел ижадын эшендә киң ҡуллана һәм балаларҙы башҡорт телендә генә матур һөйләшергә өйрәтеп кенә ҡалмай, ә башҡорт халҡына, тарихына һөйөү ҙә уята. Фәриҙә Хөрмәт ҡыҙы  «М2ктәпкәсә йәштәге балаларҙы тәрбиәләүҙә халыҡ педагогикаһы» тигән темаға ҡала күләмендә тәжрибә дөйөмләштер2.

Ғәрифуллина Фәриҙә Хөрмәт ҡыҙы шулай уҡ балаларға башҡорт телен өйрәтеүҙе һәм тәрбиә биреүҙе ғаилә менән берлектә күп эштәр эшләне һәм саралар үткәр2.

 2006 йылда Фәриҙә Хөрмәт ҡыҙы Башҡортостан Республикаһының Мә4ариф Министрлы4ы тарафынан маҡтау     ҡағыҙы менән бүләклән2.

1975 йылдың 16 октябрендә Йылайыр районы Сәләх ауылында тыуа. 1996 йылда БДПИ ның Сибай филиалын тамамлай.

 «Ҡарһылыу»  балалар баҡсаһында 2000 йылдың, 2 октябренән эшләй.
2002-2010 йылдар башҡорт төркөмө тәрбиәсеһе булып эшләй башлай. 2002, 2006 йылдарҙа белемен камиллаштыра. Башҡорт төркөмөндә эшләг2н ваҡытта 2007-2010 йылдарҙа, иртә йәштәге балалар төркөмдәре тәрбиәселәренең ҡала методик ойошмаһының ет2ксе3е була. 2003, 2007, 2009 йылдарҙа ҡала мәғариф бүлегенең почет грамоталары менән бүләклән2. 

2013 йылда башҡорт төркөмөнә тәрбиәсе булып күсә. Д21л2т7олова А. №. 7ы6ы бәләкәй й2шт2ге балаларҙа баш7орт халы7 уйындарына 7ы6ы73ыныу уятыу һәм х2р2к2т 216емлеген 19тере1ҙе ма7сат итеп ҡуя, шулай уҡ ата-әсәләр менән эште лә бик яҡшы кимәлдә алып бара.

Айг0л №0й0нд0к 7ы6ы 2014 йылдан алып  2020 йылға тиклем балалар баҡсаһының профком етәксеһе вазифаһын башҡара. 2014 йылда эшендә киң 7уллан4ан уйын 7орамалары, эш т2жриб2һе мен2н 7ала ким2ленд2, шулай уҡ Урал аря4ы тәрбиәселәренә «Кесе й2шт2ге балалар6ы8 х2р2к2т 216емлеген 19тере1» эш т2жриб23е менән уртаҡлаша.

   Д21л2т7олова А. №. 7ы6ы баш7орт халы7 ижады аша балаларға башҡорт халҡының 40р0ф-4262тт2ре менән таныштыра,  йолаларын өйрәтә.

2013 йылда Сибай 7ала м24арифе почет грамота3ы мен2н б1л2кл2н2, 2018 йылда Баш7ортостан Республика3ы Сибай 7ала3ы  7ала округы хакими2те почет грамота3ы мен2н б1л2кл2нә, 2 2019 йылда Башҡортостан Республикаһының Презедиумы тарафынан почет грамота3ы менән бүләкләнә.

Бөгөнгө көндә төрлө йәштәге башҡорт балалары тәрбиәсеһе, башҡорт төркөмөндә  2015 йылдан алып эшләй.

2016 йылдың ноябрь айынан алып 2019 йылдың август айына хәтлем “Ҡарһылыу” балалар баҡсаһының башҡорт төркөмдәренең  методик берләшмәһен етәкләй. Балаларға даими рәүештә башҡорт рухында булған күңел асыу саралары, ярыштар ойоштора. Мәҫәлән, «Башҡорт балы” проекты сиктәрендә “Бал байрамы” күңел асыу сараһы ойоштора, “Бал ҡорто” исемле лэпбук эшләй, шулай уҡ ҡыҙҙар өсөн “Оҙон сәсле һылыуҡай”, малайҙар өсөн “Ҡылыслы һәм ҡурайлы батыр” конкурстарын ойоштора.

Биктимирова Г0лнара М21лит 7ы6ы “?ар3ылыу” балалар баҡсаһында 2016 йылдан алып эшләй. ”Ирт2 й2шт2ге балалар т0рк0м0нд2 адаптация” тәрбиәсенең төп эш йүнәлеше.  

“Ҡарһылыу“  балалар баҡсаһында 2019 йылдан алып баш7орт т0рк0мд2рене8 методик берл2шм23ене8 етәксеһе  булып эшл2й.

Ниғмәтуллина Дилара Ирек ҡыҙы, Сибай ҡалаһының башҡорт дәүләт университетын тамамлап, 2019 йылда “?ар3ылыу” балалар баҡсаһына эшкә килә. Дилара Ирек ҡыҙы 2020 йылдан алып бәләкәй йәштәге башҡорт төркөмө тәрбиәсеһе булып эшләй. Башҡорт телен үҫтереүҙә менән бер рәттән ул балаларҙың һаулығын нығытыу өҫтөндә лә эшләй.

Урмантаева Гөлсәсәк Бикйән ҡыҙы 2005 йылда“?ар3ылыу” балалар баҡсаһына башҡорт теле уҡытыусыһы булып эшкә килә. Рус төркөмдәрендә балалар6ы башҡорт телен өйрәтеү, һөйләү телмәрҙәрен үҫтереү, һүҙлек байлығын арттырыу, телгә, тыуған илгә һөйөү тәрбиәләү ма7сат була. Башҡорт төркөмдәрендә аҙнаһына бер тапҡыр түңәрәк үткәрел2. Түңәрәктә башҡорт балалары күп кенә халыҡ йолалары менән таныша, шулай уҡ ҡала күләмендә лә күп саралар ойошторола, башҡорт халыҡ йолалары тергеҙел2 һәм күрһәтел2. Башҡорт теле менән бер рәттән балалар баҡсаһында инглиз теле дәрестәре алып барыла. Башҡорт теле дәрестәрендә ҡуйған өндәр инглиз телендә нығытыла. Урмантаева Г.Б. ҡыҙы 2007 йылдан алып 2014 йылға хәтлем ҡала методик берл2шм23ене8 башҡорт теле уҡытыусыларың етәксеһе булып эшләй.

Байракаева Сәмәрә Кәлимулла  ҡыҙы 2009-2012 йылдарҙа “?ар3ылыу” балалар баҡсаһына башҡорт теле тәрбиәсеһе булып эшкә килә. Сәмәрә Кәлимулла  ҡыҙы балаларҙың башҡорт телендә һөйләү телмәрҙәрен үҫтереү өҫтөндә эшләй,  балаларҙы башҡорт телендә генә матур һөйләшергә өйрәтеп кенә ҡалмай, ә башҡорт халҡына, тарихына һөйөү ҙә уята.

Башҡорт теле у7ытыусы3ы булып 2021  йылда эшл2й башланы. 

2021 йылды8 16 мартында Сибай 7ала3ыны8 баш7орт теле у7ытыусыларына Zoom платформа3ы аша “Баш7орт телен 0йр2не162 барма7 уйындары 232ми2те” исмеле мастер – класс к1р32тте.

Башҡортостан Республикаһының башҡорт, рус  (туған) һәм башҡа туған телдәр уҡытыусылары Ассоциацияһы Башҡортостан Республикаһының Мәғариф һәм фән министрлығы, Мәғарифты үҫтереү институты, “Башҡортостан уҡытыусыһы“  журналы, башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү Фонды менән берлектә “ Педагогик о9талы7 м2кт2бе“  исемле һөнәри оҫталыҡ конкурсы 1тк2релде. Был конкурста 7атнашып «Иң яҡшы мәктәпкәсә йәштәге балаларға туған телде өйрәтеү тәжрибәһе» номинация3ында призер 32м “У7ытыусы-мастер“  тиг2н педагогик исемг2 лайы7 булды.

Ишимбай 7ала3ында 1тк2н  республика семинарында  7атнашты 32м «Баш7орт телен 0йр2те162 барма7 уйындарыны8 232ми2те» исемле мастер – класс к1р32тте.